ผักเป็นอาหารที่ดีต่อสุขภาพ แต่ถ้าล้างไม่สะอาดอาจมีสารพิษตกค้างหรือเชื้อโรคติดมากิน ทำให้เกิดอันตรายต่อร่างกาย หลายคนคิดว่าแค่ล้างน้ำเปล่าก็พอ แต่จริงๆ แล้วมีเทคนิคที่ดีกว่าและปลอดภัยกว่า มาดูวิธีล้างผักที่ถูกต้องกัน
ทำความเข้าใจสิ่งสกปรกบนผัก
ผักที่ซื้อมาจากตลาดหรือซูเปอร์มาร์เก็ตมักมีสิ่งสกปรกติดอยู่หลายอย่าง ได้แก่ ดิน ฝุ่น ทราย แมลงและไข่แมลง สารเคลือบผิว และที่สำคัญที่สุดคือสารเคมีกำจัดศัตรูพืชหรือยาฆ่าแมลงที่เกษตรกรพ่นไว้ สารเหล่านี้ตกค้างบนผักและซึมเข้าไปในเนื้อผักบ้างตามชนิดของสารและระยะเวลาที่พ่น ถ้ากินเข้าไปมากๆ หรือสะสมนานๆ อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพ ทำให้เป็นมะเร็ง โรคตับ โรคไต หรือระบบประสาทเสื่อม
นอกจากนี้ยังมีเชื้อแบคทีเรียและไวรัสที่อาจติดมากับดินหรือน้ำที่รดผัก เช่น E.coli, Salmonella หรือ Hepatitis A ถ้าล้างไม่สะอาดอาจทำให้ท้องเสียหรือเป็นโรคร้ายแรงได้ ดังนั้นล้างผักให้สะอาดจึงสำคัญมาก ไม่ใช่แค่ให้ดูสะอาดตาเท่านั้น
ล้างผักด้วยน้ำเปล่าอย่างถูกวิธี
วิธีพื้นฐานที่ทุกคนทำได้คือล้างด้วยน้ำเปล่าสะอาด แต่ต้องล้างให้ถูกวิธี ไม่ใช่แค่ผ่านน้ำแล้วเสร็จ เริ่มจากเปิดน้ำไหลเบาๆ แช่ผักในน้ำประมาณ 5-10 นาที เพื่อให้สิ่งสกปรกและสารเคมีบางส่วนละลายออกมา จากนั้นถูขยำเบาๆ ด้วยมือหรือแปรงนุ่มๆ โดยเฉพาะผักที่มีผิวหยาบหรือมีร่องลึกอย่างคะน้า บรอกโคลี่ หรือดอกกะหล่ำ ต้องขยำให้ทั่วเพื่อขจัดสิ่งสกปรกในซอก
ล้างน้ำไหลผ่านอีก 2-3 ครั้ง หรือจนกว่าน้ำจะใสไม่มีตะกอน ผักใบเขียวอย่างผักบุ้ง ผักกาดหอม คะน้า ควรล้างทีละใบ ถอดใบออกจากกันแล้วล้างทั้งด้านหน้าและด้านหลัง เพราะสารเคมีและแมลงมักซ่อนอยู่ตรงก้านหรือโคนใบ ผักที่มีดอกหรือช่อเล็กๆ เยอะอย่างบรอกโคลี่หรือกะหล่ำดอก ควรแช่น้ำแล้วกลับหัวลงเพื่อให้แมลงและสิ่งสกปรกลอยออกมา
ใช้น้ำเกลือช่วยล้าง
น้ำเกลือช่วยฆ่าเชื้อโรคและขจัดแมลงได้ดีกว่าน้ำเปล่า ผสมเกลือประมาณ 1-2 ช้อนโต๊ะต่อน้ำ 1 ลิตร แช่ผักในน้ำเกลือประมาณ 10-15 นาที แมลง หนอน และไข่แมลงจะลอยขึ้นมาหรือตายแล้วหลุดออก เชื้อแบคทีเรียบางชนิดก็ถูกฆ่าได้ หลังจากนั้นล้างน้ำเปล่าสะอาดอีก 2-3 ครั้งเพื่อชะเกลือออกให้หมด ไม่งั้นผักจะเค็มและไม่อร่อย
น้ำเกลือเหมาะกับผักทุกชนิด โดยเฉพาะผักที่มีช่องหรือซอกลึกอย่างบรอกโคลี่ กะหล่ำดอก หรือผักที่มักมีแมลงซ่อนอย่างผักกาดขาว ผักกาดหอม แต่ระวังอย่าแช่นานเกินไปจนผักเหี่ยวหรือสูญเสียวิตามิน แช่แค่ 10-15 นาทีก็พอ ถ้าแช่นานเกิน 30 นาทีผักอาจเละหรือสูญเสียคุณค่าทางโภชนาการ
ใช้น้ำส้มสายชูล้างผัก
น้ำส้มสายชูมีฤทธิ์เป็นกรด ช่วยละลายสารเคมีตกค้างและฆ่าเชื้อโรคได้ดี ผสมน้ำส้มสายชูขาว 1 ส่วนกับน้ำเปล่า 3-4 ส่วน แช่ผักประมาณ 10-15 นาที แล้วล้างน้ำเปล่าสะอาดหลายๆ ครั้งจนหมดกลิ่นส้มสายชู วิธีนี้ช่วยขจัดสารเคมีได้ดีกว่าน้ำเปล่า การศึกษาพบว่าลดสารพิษได้ถึง 50-80% ขึ้นอยู่กับชนิดของสาร
น้ำส้มสายชูเหมาะกับผักทุกชนิด แต่ต้องล้างน้ำเปล่าให้สะอาดมากๆ เพราะกลิ่นส้มสายชูติดทนและอาจทำให้รสชาติผักเปลี่ยนไป บางคนไม่ชอบกลิ่นส้มสายชูอาจใช้น้ำเกลือหรือเบกกิ้งโซดาแทน ผลลัพธ์ก็ดีพอๆ กัน แต่น้ำส้มสายชูมีข้อดีคือฆ่าเชื้อได้ดีที่สุด
ใช้เบกกิ้งโซดาล้างผัก
เบกกิ้งโซดาหรือโซดาซักผ้ามีฤทธิ์เป็นด่าง ช่วยทำลายโครงสร้างของสารเคมีบางชนิดและทำให้ละลายน้ำได้ง่ายขึ้น ผสมเบกกิ้งโซดา 1 ช้อนชากับน้ำเปล่า 1 ลิตร แช่ผักประมาณ 10-15 นาที แล้วล้างน้ำเปล่าสะอาดหลายครั้ง วิธีนี้ช่วยลดสารพิษตกค้างได้ดี โดยเฉพาะสารในกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟตและคาร์บาเมต ที่เกษตรกรไทยใช้กันเยอะ
เบกกิ้งโซดาปลอดภัย ไม่เป็นอันตรายต่อร่างกายแม้เหลือติดผักนิดหน่อย ราคาถูก หาซื้อง่าย ใช้ทำความสะอาดผลไม้ได้ด้วย แต่ต้องระวังอย่าใช้มากเกินไปหรือแช่นานเกินไปเพราะอาจทำให้ผักเละหรือเปลี่ยนสี โดยเฉพาะผักใบเขียวที่บอบบาง แช่แค่ 10-15 นาทีก็พอ
ล้างผักแต่ละประเภทอย่างเหมาะสม
ผักใบเขียวอย่างผักบุ้ง คะน้า ผักกาดหอม ควรถอดใบออกจากกันล้างทีละใบ ใส่ใจกับโคนใบและก้านที่มักมีดินและสารเคมีตกค้างเยอะ ล้างน้ำไหลผ่านหลายครั้งจนสะอาด ผักที่มีดอกหรือช่ออย่างบรอกโคลี่ กะหล่ำดอก ควรหั่นเป็นช่อเล็กๆ แช่น้ำเกลือหรือน้ำส้มสายชูกลับหัวลงเพื่อให้แมลงและสิ่งสกปรกออกมา แล้วล้างน้ำเปล่าสะอาด
ผักรากอย่างแครอท มันฝรั่ง หัวไชเท้า ควรแปรงล้างเปลือกด้วยแปรงนุ่มๆ หรือฟองน้ำเพื่อขจัดดินและสิ่งสกปรกในร่องลึก ถ้าจะปอกเปลือกก็ควรล้างสะอาดก่อนปอกเพื่อไม่ให้สิ่งสกปรกจากเปลือกไปปนกับเนื้อข้างใน ผักที่กินดิบอย่างผักสลัด แตงกวา มะเขือเทศ ต้องล้างให้สะอาดพิเศษเพราะไม่ผ่านความร้อน เชื้อโรคอาจเหลืออยู่ได้
ข้อควรระวังในล้างผัก
อย่าล้างผักแล้วทิ้งไว้นานก่อนปรุง ควรล้างแล้วปรุงทันทีหรือเก็บในตู้เย็นไม่เกิน 1-2 ชั่วโมง เพราะผักเปียกน้ำจะเน่าเสียเร็ว และวิตามินบางชนิดจะสลายตัวเมื่อโดนน้ำและอากาศนาน อย่าใช้สบู่หรือน้ำยาล้างจานล้างผัก แม้จะฆ่าเชื้อได้ดีแต่สารเคมีในน้ำยาอาจตกค้างและเป็นอันตรายมากกว่าสารเคมีบนผัก ยกเว้นน้ำยาล้างผักผลไม้เฉพาะที่ระบุว่าปลอดภัยและได้มาตรฐาน
อย่าแช่ผักในน้ำนานเกินไป วิตามินซีและวิตามินบีที่ละลายน้ำจะหลุดออกมา ทำให้ผักสูญเสียคุณค่าทางโภชนาการ แช่แค่ 10-15 นาทีก็เพียงพอ อย่าล้างผักหลังหั่นหรือซอย ควรล้างทั้งหัวก่อนแล้วค่อยหั่น เพราะถ้าหั่นก่อนพื้นผิวที่สัมผัสน้ำจะมากขึ้น วิตามินและแร่ธาตุจะสูญเสียเยอะ
ทางเลือกอื่นนอกจากล้าง
ปอกเปลือกผักและผลไม้ที่กินได้ เช่น แตงกวา แครอท แอปเปิ้ล จะช่วยขจัดสารพิษที่ตกค้างบนผิวส่วนใหญ่ได้ แต่ก็สูญเสียเส้นใยและวิตามินที่อยู่ในเปลือกด้วย ต้องชั่งน้ำหนักระหว่างความปลอดภัยกับคุณค่าทางโภชนาการ ซื้อผักออร์แกนิกหรือผักปลอดสารพิษที่รับรองโดยหน่วยงานที่น่าเชื่อถือจะปลอดภัยกว่า แม้ราคาจะแพงกว่าแต่ก็มั่นใจได้ว่าไม่มีสารเคมีตกค้างหรือมีน้อยมาก
ปลูกผักกินเองที่บ้านจะปลอดภัยที่สุดเพราะควบคุมได้เองว่าจะใส่สารเคมีหรือไม่ แต่ต้องมีพื้นที่และเวลาในดูแล ไม่เหมาะกับคนที่อยู่คอนโดหรือไม่มีเวลา ถ้าไม่สามารถทำได้อย่างน้อยก็ควรเลือกซื้อผักจากแหล่งที่น่าเชื่อถือและล้างให้สะอาดทุกครั้งก่อนปรุง
สรุปการล้างผักให้สะอาดเป็นเรื่องสำคัญเพื่อป้องกันสารพิษและเชื้อโรค วิธีพื้นฐานคือล้างน้ำเปล่าหลายครั้งโดยแช่ก่อน 5-10 นาทีแล้วขยำเบาๆ วิธีที่ดีกว่าคือใช้น้ำเกลือ น้ำส้มสายชู หรือเบกกิ้งโซดาช่วยขจัดสารเคมีและฆ่าเชื้อ แต่ต้องล้างน้ำเปล่าสะอาดหลังจากนั้นให้ดี แต่ละประเภทผักมีวิธีล้างที่เหมาะสมแตกต่างกัน ต้องใส่ใจกับรายละเอียด อย่าใช้น้ำยาล้างจานหรือแช่นานเกินไป ควรล้างแล้วปรุงทันที ถ้าเป็นไปได้เลือกซื้อผักออร์แกนิกหรือปลูกเองจะปลอดภัยที่สุด ล้างผักให้ถูกวิธีจะช่วยปกป้องสุขภาพของเราและครอบครัวได้อย่างแท้จริง
